Obwarowania Kożuchowa składały się niegdyś z dwóch pierścieni murów. Pierwszy pas fortyfikacji tworzył średniowieczny mur obronny uzupełniony o kilkanascie baszt i bram. Drugi, zewnętrzny obwód umocnień miejskich stanowiła fortyfikacja bastejowa. Pierwotny, wewnętrzny pas powstał prawdopodobnie w ostatnim dwudziestoleciu XIII wieku lub też w pierwszej ćwierci XIV wieku. Na tego rodzaju chronologiczne uplasowanie budowy owych obwarowań mogą wskazywać analogie do innych miast Dolnego Śląska (np. Szprotawa). Pierwsze umocnienia miejskie Kożuchowa składały się z prostego, kurtynowego muru obronnego. Był on wyposażony w kilkanaście baszt w formie wykuszu. Do budowy murów jako budulca używano polnych kamieni o dość regularnych, zaokrąglonych kształtach. Układano je warstwami grubości kilkudziesięciu centymetrów, a następnie oddzielano, w celu wyrównania, drobniejszymi, płaskimi łupkami granitowymi. Zaprawę stanowiło niezwykle wytrzymałe, dzięki wieloletniemu lasowaniu, wapno i gdzieniegdzie ruda darniowa.
Wysoki na ponad 8 metrów i grubości od ok. 1,5 do ok. 2,0 metrów mur był prawdopodobnie zaopatrzony w 12 baszt. Do dzisiejszej pory zachowały się pozostałości po siedmiu basztach. Budowle te były postawione na planie prostokąta (wym. ok. 9,0 x 4,5 m), a odległość między nimi wynosiła od ok. 48,5 do 58,0 metrów. Baszty posiadały do 3 kondygnacji, przy czym wewnętrzne pomosty były wykonane z belek drewnianych. Komunikację pomiędzy poszczególnymi kondygnacjami zapewniały drewniane drabiny. Przejścia między basztami umożliwiał biegnący wzdłuż wewnętrznej części murów obronnych ganek. Ganek usytuowano na uskoku górnej partii muru lub też do niego przylegał. Był on zbudowany z drewna (dodatkowo podparty belkami). Dochodził do przedostatniej z trzech kondygnacji baszty. Same baszty były wyższe od murów obronnych. Ich układ wskazuje, że od wewnątrz były otwarte (jest to tzw. wykusz). Budowle te zwieńczono drewnianą hurdycją, co umożliwiało skuteczny ostrzał nieprzyjaciela. Do miasta można było wjechać przez trzy bramy:krośnieńską, żagańską oraz głogowską, skupiające w rynku miejskim trakty handlowe z Krosna, Żagania, Głogowa i Wrocławia. Warto nadmienić, że u badaczy, historyków funkcjonuje pogląd o możliwości istnienia także czwartej bramy, zwanej szprotawską. Prawdopodobnie bramy były budowlami piętrowymi (posiadały 2 - 3 kondygnacje), pilnowanymi przez strażników rezydujących na piętrze. Przejazd na parterze musiał być zabezpieczony dość ciężkimi i porządnie okutymi żelazem drewnianymi wrotami. Analizując obwarowania w innych miastach możemy przypuszczać, że bramy kożuchowskie były prostokątne lub kwadratowe. Możliwe jest także zwieńczenie ich dwuspadowym lub czterospadowym (np. mansardowym) dachem. Uzupełnieniem systemu obronnego była fosa mokra, obiegająca miasto od bramy głogowskiej do krośnieńskiej (obecnie odcinek najlepiej zachowany) i następnie do zamku. Dalej jej funkcje zastępowały bagna, po których współcześnie ślady są mizerne. Szerokość fosy dochodziła miejscami aż do 22 metrów! Po jej zewnętrznej części piętrzy się nieźle zachowany wał ziemny (tzw. przeciwstok), który niegdyś mógł mieć nawet ponad 6 metrów wysokości, a dzisiaj w najwyższym swoim punkcie przekracza 4,7 metra. Przez fosę, na wysokości bram, przerzucone były mosty o drewnianej konstrukcji. Prawdopodobnie dodatkową ochronę zapewniały drewniane mosty zwodzone, które znajdowały się tuż przy budynkach bramnych. |